چرا خداوند دستور ساخت کعبه را داد و هدف اصلی آن چه بود ؟
براساس آیات قرآنى روایات و اسناد تاریخى، کعبه و مکه نمادى از برکات الاهى، هدایت بشر و محل اجتماع براى عبودیت حضرت حق، تلقى شده است. خداوند متعال با افاضه خیر فراوان دنیوى بر این مکان که قبل از آن خشک و لم یزرع بود، رزّاقیت خود را به عرصه نمایش در آورد و با ارائه این حقیقت که آن جا محلى است براى وصول به مقام قرب الاهى، چگونگى سلوک بندگى را، براى هدایت جهانیان به تصویر کشید. چنان که با مقرر فرمودن یک سلسله اعمال تشریعى در ایام خاص، کیفیت سیر عبودى را به انسانها خاطرنشان مىسازد که آدمى باید از نفس خود هجرت کرده، با پاکسازى خود از هرگونه آلودگى، تعلّق، رنگ و هیئت غیرخدایى و با اخلاص، اقبال و توبه خاص، به مقام قرب ربوبى بار یابد. علاوه بر آن، خانه خود را نشانگر مقام ابراهیم، حرم امن و حج توانمندان تلقى فرمود که هر یک نشان دهنده عظمت مقام حضرت حقاند و به واقع چه نشانى گویاتر و رساتر از این موارد که هر سال هزاران نفر در این مکان مجتمع گشته و با انجام مناسک و اعمالى، عبودیت خویش را در برابر خداوند به نمایش گذارند که این خود براى دیگر مردمان، بیدارگر و تحول آفرین است.
خداوند، دستور ساخت این خانه را صادر فرمود تا به عنوان قبله در نماز، در کشتن گوسفندان و در مواجهه اموات، یادآور خویش به مردم باشد. علاوه بر آن که همه دلهاى به ظاهر متفرق را به یک سو جمع نموده است تا روح توحید و یکى بودن را در آنها بپروراند و به واسطه آن، دین خود را زنده و پایدار سازد.
پس هدف از برپایى چنین مکان شریفى چیزى نیست جز قرار دادن نماد و نشانى از مسائل معنوى و فرامادى.
پاسخ تفصیلی
براساس آیات قرآن همچنین اسناد تاریخى در باب ساختن کعبه، مکه نمادى از برکات الاهى، هدایت بشر،[1] و محل اجتماع[2] براى عبودیت حضرت حق، تلقى شده است. خداوند متعال با افاضه خیر فراوان دنیوى بر این مکان که قبل از آن خشک و لم یزرع بود، رزّاقیت خود را به عرصه نمایش درآورد[3]، و با ارائه این حقیقت که آن جا محلى است براى وصول به مقام قرب الاهى، چگونگى سلوک بندگى را، براى هدایت جهانیان به تصویر کشید. چنان که با مقرر فرمودن یک سلسله اعمال تشریعى در ایام خاص، کیفیت سیر عبودى را به انسانها خاطرنشان مىسازد که آدمى باید از نفس خود هجرت کرده، با پاکسازى خود از هرگونه آلودگى، تعلّق، رنگ و هیئت غیرخدایى و با اخلاص، اقبال و توبه خاص، به مقام قرب ربوبى بار یابد[4]. علاوه بر آن، خانه خود را نشانگر مقام ابراهیم، حرم امن و حج توانمندان تلقى فرمود که هر یک نشان دهنده عظمت مقام حضرت حقاند و به واقع چه نشانى گویاتر و رساتر از این موارد که هر سال هزاران نفر در این مکان مجتمع گشته و با انجام مناسک و اعمالى، عبودیت خویش را در برابر خداوند به نمایش گذارند که این خود براى دیگر مردمان، بیدارگر و تحول آفرین است.[5]
خداوند، دستور ساخت این خانه را صادر فرمود تا به عنوان قبله در نماز، در هنگام قربانی کردن و در مواجهه اموات و...، یادآور خویش به مردم باشد. علاوه بر آن که همه دلهاى به ظاهر متفرق را به یک سو جمع نموده است تا روح توحید و یکى بودن را در آنها بپروراند و به واسطه آن، دین خود را زنده و پایدار سازد.[6]
پس هدف از برپایى چنین مکان شریفى چیزى نیست جز قرار دادن نماد و نشانى از مسائل معنوى و فرامادى.
قرآن کریم به اهداف ساخت این بنا و سابقه آن اشاره دارد، آن جا که فرمود: "اولین خانه ای که در جهت تامین منافع مردم، بنا شده، همان است که در سرزمین مکه است. خانه ای که جهانیان را سبب برکت (افزونی نعمت ها) و موجب هدایت است".[7]
در این جا به طور اشاره به تعدادی از اهداف و فوائد ساخت کعبه می پردازیم:
1. ایجاد مرکز اقتدار اسلامی
در روایتی از امام صادق (ع) آمده است: "بدون شک خداوند سبحان انسان ها را خلق کرد و آنها را به پیروی از دستورات دینی امر فرمود و مصلحت دنیوی آنها را برایشان تنظیم فرمود و در این راستا خانه کعبه را مرکز تجمع و اقتدار مسلمان ها قرار داد تا از اطراف عالم آن جا متمرکز شوند".[8]
در روایتی دیگر از آن حضرت بیان شده است: "اگر اقوامی تنها به مناطق خود و آنچه در آن است اکتفا کنند و به داشته های خویش بسنده نمایند، سرزمین ها خراب شده، تجارت از بین رفته و آن کشور دچار آسیب فرهنگی می شود".[9]
2. ایجاد مرکزی مورد احترام
داشتن یک سنگر و پایگاه مستحکم و مورد تکریم برای یک مکتب جهانی از ضروریات است. خداوند سبحان در این راستا این جایگاه جهانی را توسط پیامبرانش پایه گذاری فرمود و اراده کرد که روز به روز بر حرمتش افزوده شود.
قرآن ضمن اشاره به جریان شگفت انگیز مسکن گزینی حضرت ابراهیم برای ذریه اش، به تکریم و حرمت این خانه پرداخته است: "ای پروردگار ما، برخی از فرزندانم را به وادیی بی هیچ کشته ای، نزدیک خانه گرامی تو جای دادم".[10]
امیر المؤمنین (ع) نیز به اهمیت و احترام خانه کعبه اشاره فرموده و در خطبه قاصعه چنین می فرماید: "آیا نمی بینید که خداوند مردم جهان را از زمان حضرت آدم (ع) تا امروز به وسیله قطعه های سنگ آزمایش فرمود (که آیا تواضع و فرمانبری می کنند یا نه)، آن را خانه محترم خود قرار داد و سپس به آدم و فرزندانش دستور داد که گرد آن طواف کنند".[11]
3. تأمنین امنیت
بر اساس بیانات قرآن کریم، کعبه جایگاه امن و اجتماع مردم است.[12]
در طول تاریخ هر چه دشمنان تلاش کرده اند که این مرکز را تخریب و تحقیر کنند، خداوند اراده آنها را بی اثر کرده است، داستان معروف اصحاب الفیل و سرکوب شدن ابرهه و فیل ها و فراری شدن آنها نشانه هایی از اراده قادر سبحان است.
4. برگزاری مناسک حج
قرآن کریم به این مراسم باشکوه و عظمت آفرین که خود فوائد فراوان تربیتی و اقتصادی و اخلاقی و سیاسی و ... دارد اشاره فرمود آن جا که با کلمه "منافع" به طور صریح فوائد فراوان آن را گوشزد کردند: "تا شاهد منافع فراوان برای مردم شوند و در آن روزهای مشخص نام خدا را به تعظیم یاد کنند".[13]
5. فوائد و اهداف دیگر، که به جهت اختصار از تبیین آن صرف نظر می کنیم و فقط به ذکر آن بسنده می کنیم:
الف. ایجاد مرکز تجارت و رشد اقتصادی برای مسلمان ها
ب. جایگاهی مناسب برای رشد فرهنگی و تضارب آرا
ج. احداث و برقراری مهم ترین سنگر مبارزه با شرک
د. برقراری جایگاهی مناسب برای ارعاب دشمنان اسلام و برائت از مستکبران
و. برقراری جایگاهی مناسب برای انسجام امّت و امام و رهبری
